لاله لر

 

 دربین شاخه های ادبیات شفاهی لاله لر از جایگاه ویژه ای برخوردارند  لاله لر اساسا توسط دختران و نوعروسان ترکمن خلق شده و هر یک  از آنها بیانگر واقعه ای از تاریخ  زندگی ویا بیانگر آمال و آرزوهای هیچ گاه بر آورده نشده ی این ستمدیدگان است.لاله لر به لحاظ سادگی در بیان و به جهت شیوه ی اجرا با دیگرشاخه های ادبیات شفاهی مردم تفاوت های اساسی دارند. 

در ادامه ی مطلب با شما عزیزان هستیم...


لاله لر در واقع ترانه هایی هستندکه توسط دختران در شب هایمهتابی بدون هیچ نوع آلت موسیقی اجرا می گردند.شاید به خاطر تاثیر گذاری بیشتر روی شنوندگان است که آخر هر بند از اشعار  به صورت زیر همخوانی شده و کشیده تر از معمول چند بار تکرار می گردد.

  های.......لاله........له........هی........لاله........له

  و یا:

  لاله ییم........لا........له/لاله........لا........له

  به همین خاطر باید باشد که به این شاخه از ادبیات شفاهی کهتوسط دختران ابداع و هنر مندانه اجرا می شود"لاله"می گویند. لاله لر به لحاظ چگونگی ایجاد موسیقی با یکدیگر متفاوتند و به چند طریق زیر اجرا می گردند.

  1-لاله ی لب (دوداق لاله سی).

  2-لاله ی گلو(بوقورداق)یا حنجره(داماق لاله سی).

  3-لاله چانه(انگک لاله سی).

  4-لاله خیممیل(خیممیل لاله سی).

  1-لاله ی لب: در این روش آهنگ مورد نظر با تماس انگشت اشاره  با لب پایین و ارتعاش صدا/ایجاد می گردد.

  2-لاله ی گلو(حنجره):در این روش دخترانی که لاله را اجرا می کنند  انگشتان خود رابه آهستگی به گلو نزدیک کرده ضرباتی کوتاه و  یکنواخت به آن وارد می کنند و بدین طریق آوایی را که از دهان خارج می شود مرتعش می سازند.نواختن ضربات انگشتان به گلو درفاصله ی سیلاب های کوتاه یکبار و در سیلاب های کشیده(بلند)/سه بار انجام می گیرد.

  3-لاله چانه: در این روش انگشت شصت را زیر فک پایین قرار داده و سایر انگشتان را روی لب ها چپ و راست می کشند.

  4-لاله خیممیل:این روش همراه با حرکات رقص به خصوص با حرکات شانه ها و پاها به اجرا در می آورد.

  لاله لر را می توان انفرادی/دو نفره یا گروهی اجرا کرد و بر اساس اهداف و یا افکاری که در آنها به میان کشیده می شود و نیز بر  اساس وقایع تاریخی که در آنها بیان می گردد و همچنین بر اساس  تعلق طبقاتی آخر بینندگان این آثار هنری شاید بتوان آنها را به دو  دوره ی بزگ تقسیم کرد.

الف:(لاله های دوران گذشته---لاله هایمعاصر)در لاله های دوران گذشته بیشتر نا برابری های طبقاتی  تحقیر زنان و محرومیت آنها از حقوق اجتماعی به تصویر کشیده شده است.

                  قارمانگلای دیر باشیم

                  اون اوچ-اون دورت دیر یاشیم

                  آلتمیش یاشلا بردی لر

                  قاقلا دیلار بولاشیم

     ghara/maenlay/dir/bashim

     onnuch/ondort/dir/yashim

     altmish/yashla/berdi/ler                                                       

     ghaghladilar/bolayshim           

   ترجمه:سیه بختم من--در سیزده چهاده سالگی--مرا به شصت

   ساله ای دادند--انگار که خشک کردند جسد مرا.

   چونگور قویا داش آتسانگ -باتار گیدر اجه جان

  chongor/ghoya /dash/atsang/batar/gider/eje/jan

  سنگ در چاه عمیق فرو شود مادر جان

  یاد ایلره قیز ساتسانگ یتر گیدر اجه جان

  yad/ellerh/ghiz/satsang/yiter/gider/eje/jan

  دختر در ایل بیگانه گم می شود مادر جان

  لاله های معاصر / ضمن اینکه بسیاری از وقایع مهم تاریخی را بهتصویر می کشنددر واقع فریاد دختران و زنان ترکمن بر علیه تمامی مظالم جهانی و کسب حقوق حقه ی زنان است.

  یاپ باشیندا آق درک..........اونی یوداماق گرک

  یاشین منگ جورالام............دورمان اوقاماق گرک

  yap/bashinda/agh/derek

  oni/yovd/magh/gerek

  yashiyen/meneg/jorealam

  dorman/oghamagh/gerek

  ترجمه:

  سپیدارکنار جوی را باید که هرس کرد.....زنده باشید دوستان من باید که تحصیل کرد.

  گوللی کاسه ایچینده چاییم قالدی اجه جان

  golli/kasa/eichinda/chaeim/ghaldi/eje/jan

  اون کاسه ی گل گلی که تویش چای میخوردم مانده مادرجان.

  آلا یورغان ایچینده جاییم قالدی اجه جان

  ala/yorghan/eichinda/jaeim/ghaldi/eje/jan

  اون لحاف رنگارنگم که تویش میخوابیدم مانده مادر جان

  .......................................................

  سوغان باشی سولاندا...............سولدی دییگین اجه جان

  soghan/bashi/solanda/..............soldi/deigin/eje/jan

  پیاز وقتی میرسد گلهای سر پیاز پژمرده میشوندمادر جان

  دنگیم--دوشوم گلندا..................اولدی دییگین اجه جان

  dengim/doshim/galenda............oldi/deigin/eje/jan

  دوستانم اگر احوالم پرسیدندبگوازدوری پژمرده شده مادرجان

  ......................................................

  اکین اکدیم قارا باش............آرپا - بوغدای آرا لاش 

  ekin/ekdim/ghara/bash....................arpa/boghday/ara/lash

  زراعتی که کاشتم جو و گندم قاطی است.

  دوغانیم بیر قیز سوییب دیر.........اوزیین بویلی قلم قاش

  doghanim/bir/ghiz/soyib/dir.............ozin/boylee/ghalam/ghash

  برادرم دختری را دوست دارد.که بلند قامت چشم و ابرو مشکی است.

  .......................................................

  بو داغ بولما سادی.........................گیه ینم سولما سادی

  bo/dagh/bolma/sadi......................geyenim/solma/sadi

  اگراین کوههانبودند.اگرلباسی که میپوشم رنگش نمیپرید.

  بیر اولوم بیر آیرالیق........................هیچ سی بولما سادی

  bir/olem/bir/ayrileegh.................hich/bolma/sadi

  اگراین جداییهاومرگهانبودند.چه خوب میشد.

  ........................................................

   الیمدن - ایگنام قاچدی................ بیلمه دیم - نیراک دوشدی

  elimden/egnam/ghachdi/........bilmadim/nirak/doshdi

  سوزنی که باهاش میدوختم ازدستم افتادولی نمیدانم کجا

   دنگیم - دوشوم آی قیزلار .................... آرامیزا - داغ دوشدی

  dengim/doshom/ay/ghizlar/.............aramiza/dagh/doshdi

  آهای  دخترا/ای همسن وسالانم جدایی مثل کوه بین ماست

   به بعضی از لاله هایی که دختران می خوانند/جوانان جواب می دهند به نمونه هایی از آنها توجه کنید:

   بو دره بالیق لی دیر...................سیغریمیز حالیق لی دیر

   bo/derh/balighlee/dir.............sigheremiz/halighlee/dir

   این دره به برکت خدا پرازماهی است.وگاوماهم یکی از آفریدههای اوست. 

   چوپانا قیز برآی مانگ...............آیاغی چاریق لی دیر

   chopana/ghiz/beray/mang..........ayaghi/charyghlee/dir

   آی مردم به چوپان دختر ندهیدکه چوپان همیشه درصحراست  وچارقش ازپایش درنمی آید. 

  جواب:

  آدم-آدم دال ی دیر............خرما بادام دال می دیر

  adem/adam/dallee/dir............khrma/badam/dalmi/dir

  اسم من آدمه  مثل خرماو بادام که اسم دارند.

  عقل سیز آقماق قیز لار..........چوپان آدم دال می دیر

  aghel/siz/aghmagh/ghiz/lar............chopan/adam/dalmi/dir

  ای دخترای بی عقل . مگر چوپان آدم نیست.

  و ترانه هایی نیز در همین قالب و به صورت گفتگو و مشاعره بین دختر و پسر اجرا می شود.

  پسر: اینیب گلدیم آق داشدان..........آق بالدیر قیزیل ایچدان

  einib/geldim/agh/dashdan/.........baldir/ghizil/echdan

  ازکوه سفید پایین آمدم برای دیدن کسی که مثل ماه میدرخشد. 

   سن بیر ایش لی قیز بولسانگ........دون دوقا بیزه داشدان

   sen/bir/eshlee/ghiz/bolsang........don/dogha/bizh/dashdan

   اگرتودختری باشی که منو دوست دارد.برای من لباسی از سنگ این کوه برایم بباف.

   دختر: اینیب گلدیم قالپاقدان..........بیر گول یولدوم یارپاقدان

   einib/geldim/ghalpagh/dan........bir/gol/yoldim/yarpagh/dan

  توای پسرنادان منم از اون پشتها آمدم.یک گل خوشبو بابرگهایش جمع کردم.

  سن بیر نادان اوغلان سن..............ساپاق ایشده برتورپاقدان

  sen/bir/nadan/oghlan/sen........sapagh/eishdeh/ber/turpagh/dan

  ای پسرنادان تواگرازخاک وسنگ برایم نخ بریسی.منهم ازسنگ سفید  برایت لباس میبافم.   



تاريخ : یکشنبه ۱۳٩۱/۸/۱٤ | ٢:٤۱ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدمختومی | نظرات ()
  • مای بی اف | زرین باکس