مختومقلی شناسی 

  در ترکمنستان هفته ی بزرگداشت مختومقلی بنیانگذار ادبیات کلاسیک ترکمن به پایان رسید. تدابیر گوناگونی همه ساله هیجدهم ماه مه روز تولد مختومقلی و جشن شعر و شاعری در ترکمنستان برگزار می شوداما امسال تدابیر با برگزاری کنفرانس بین المللی در استان گلستان ایران زادگاه و آرامگاه مختومقلی شروع شد .و امروز این کنفرانس در شهر عشق آباد پایتخت ترکمنستان سرزمینی که شاعر شهرت یار کرده است انجام یافت.

  در ادامه ی مطلب با ما باشید...  


دکتر ولی صمد محقق معروف تاجیک که پژوهشهای زیادی در ادبیات فارسی وتاجیکی/ روس و اقوام ترک زبان اتحاد جماهیر شوروی و روابط میان این ادبیات ها انجام داده نقش و جایگاه مختومقلی ودولت محمدآزادی پدر مختومقلی را درپیدایش ادبیات ترکمن اصیل و مهم میداند به گفته ی دکتر ولی صمد خانواده ی دولت محمد آزادی شاعر و دانشمند ترکمن تبار ایران محیط بسیارسازگاری برای آموختن شعر و ادب پارسی داشت. این مردبا الهام فراوان از شعرای فارسی زبان و به ویژه فردوسی اثری به نام (وعظ آزاد ) یا (پندنامهآزاد) نوشته است که اولین اثر به زبان ترکمنی است.

  مکان نوروزف: یکی از روشنفکران ترکمن تبار ازبکستان می گوید که مختومقلی شاعر بزرگ ترکمن در سروده هایش تکرار و تاکید می کند که استادانش در شعر و ادب مولانا جلال الدین بلخی/ سعدی/ حافظ و دیگر بزرگان ادبیات فارسی بوده اند. وی در میان شاعران ایران از فردوسی بزرگ سراینده ی شاهنامه بیشتر نام می برد و به این شاعر ارج بسیار می گذارد.

  مختومقلی که به تخلص فراغی نیز معروف است در سال 1733میلادی در روستایی کنار رودخانه اترک در استان گلستان امروز ایران دیده به جهان گشود. درباره ی تعلقات قبیله ای یا ایلی شاعر و محل تولد وی بحث های زیادی وجود دارد.برخی می گویند که وی متعلق به قبیله گوکلان ترکمن ها بوده است اما دولت کولاکف رییس بنیاد ترکمن تبارهای تاجیکستان با نقل شعری از مختومقلی میگوید جواب بحث ها این است که شاعر به صورت واضح در شعرش گفته است که اصالتا از ایل گرکز و دیار اترک است.

              بیلمه ین سورانلره آیدینگ بو غریب آدیمیز

              اصل گرکز یوردی اترک آدی مختومقلی دیر

  مختومقلی سواد ابتدایی و شعر فارسی را در خانواده فرا گرفت پدر فاضل با درک اینکه فرزندش از استعداد فوق العاده شعری برخوردار است مختومقلی چهارده ساله را برای تحصیل به بخارای شریف می فرستد. به بخارا که با داشتن مدارس/کتابخانه ها و دانشمندان بسیار هزاران دانشمند و دانشجو را از ده ها کشور دور و نزدیک جلب می کرد. وی در  مدرسه ی کوکلتاش بخارا به جز علوم اسلامی/صرف و نحو  زبانهای عربی/ فارسی/ ترکی و هنر سخنوریبه این زبانها را فرا می گیرد. اما از این مدرسه فارغ التحصیل نشده یکجا با نوری کاظم دانشجوی دمشقی که روابط شریک درسی شان به دوستی تبدیل شده بود به کشورهای دور و نزدیک سفر می کنند و بالاخره مقیم شهر خیوه پایتخت خوارزم می شوند و اول به تحصیل و بعدا به تدریس در یکی از مدارس این شهر می پردازند.

         کتاب منتخبات مختومقلی به زبان فارسی تاجیکی

   تا زمان مختومقلی ادبیات کتبی به زبان ترکمنی موجود نبود و مختومقلی فراغی در قرن هیجدهم نخستین شاعری است که به این زبان شعرهای بسیار روان نوشته است. مکان نوروزف درباره ی نقش مختومقلی در ادبیات ترکمن می گوید که بعد از ظهور مختومقلی فراغی در قرن هیجدهم ادبیات کتبی ترکمن نمو پیدا کرد. در پیروی وی شاعران زیادی مانند ظلالی/ سیدی/ محتاجی/ کمینه و ملانفس اشعار خوبی به زبان ترکمنی سرودند.

  قهرمان اصلی سروده های روان و جانگداز بنیانگذار شعر ترکمن/ منگلی دختر دوستداشته ی شاعر است که تقدیر نصیبش نمی گرداند. این شوریدگی که در سن بیست سالگی  مختومقلی جوان پیش می آید. همانطوری که از شعر هایش پیداست تا آخرین لحظه های زندگی اش شاعر تعقیب می کند. وی در اثر اجبار و اصرار خانواده و قومش با دختر هم قبیله اش/ آق قیز در نزدیکی رودخانه ی اترک ازدواج کرد و بعد از تولد دو پسرش به نامهای ساری و ابراهیم به دنیا دلگرمی پیدامی کند. اما این دلگرمی در اثر مرگ نابهنگام هر دو فرزندش به سوز و گداز تبدیل می شود و جدایی از یار و فرزندان سر تاپای اشعار مختومقلی را تا زمان مرگش درسال1799فرا می گیرد. درهمین حال محتوای سروده های مختومقلی فراغی بسیار گوناگون و گسترده است.

  پند و اندرز شکایت از فقر و غربت/ انتقاد از پادشاهان و خان های ظالم. هجر و استهزای برخی از ملاهای کم سواد و بی عمل/ دعوت به مردی و مردانگیر استکاری/ نکوکاری محتوای بسیاری از اشعار مختومقلی را تشکیل می دهند.

  ترکمن ها به روح صوفیانه و عارفانه ی اشعار مختومقلی بسیار تاکید می کنند و فیلم و رمان و داستان های زیادی درباره ی زندگی و فعالیت این شاعر و متفکر ترکمن تهیه و منتشر کرده اند. اشعار مختومقلی برای اولین بار در اروپا در اواسط قرن نوزدهم توسط یکی ازمحققان لهستانی و بعدا توسط هرمان وامبری/ جاسوس و محقق سرشناس مجار که در لباس درویشی به آسیای میانه آمده بود به زبان انگلیسی ترجمه و چاپ شد. ولی صمد محقق تاجیک که مولف کتاب معروف فردوسی و چرنیشفسکی است می گوید که گزیده ای از اشعار مختومقلی برای اولین بار در تاجیکستان 1983 به نام "منتخبات"به فارسی تاجیکی منتشر شده است. سرسخن این کتاب تحت عنوان لعل گهر بار شعر ترکمن به قلم ولی صمد متعلق است. بعد از فرو پاشی اتحاد شوروی و کسب استقلال ترکمنستان همسایه ی ایران آرامگاه مختومقلی بنیانگذار ادبیات ترکمن و دولت محمدآزادی پدر شعر فاضل شاعر در کنار رودخانه ی اترک در استان گلستان ایران(آق تقه) به محل  برگزاری بسیاری از مراسم بزرگداشت این دو بزرگمرد ترکمن تبار ایران تبدیل شده است. درباره ی زندگی و آثار این دو سخنور در ترکمنستان و ایران پژوهشهای بسیاری انجام یافته و چاپ اثرهای آنها به زبانهای ترکمنی و فارسی ادامه دارد. 



تاريخ : چهارشنبه ۱۳٩۱/۸/۱٧ | ۳:٢۸ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدمختومی | نظرات ()
  • مای بی اف | زرین باکس