پیمان آخال

  پیمان آخال (آخال - تکه) معاهده ای میان امپراطوری روسیه و ایران که در 21سپتامبر 1881 میلادی /30 شهریور 1260خورشیدی برای تعیین مرزهای دو کشور در مناطق ترکمن نشین شرق دریای خزر بسته شد.  انعقاد این پیمان در شرایطی صورت گرفت که نیروهای روس که تا سال1863اطراف آرال , سمرقند و تاشکند را تصرف کرده بودند, در سال 1868 خان نشینبخارا را شکست قطعی داده و حاکمیت خود را بر بخارا و سمرقند نیز تثبیتکردند ودر سال هی 1873 تا 1881به فرماندهی میخائیل اسکوبلف,ایوان لازارف و کنستانتین کافمن علاوه بر اشغال خوارزم که در کنترل خان نشین خیوه قرار داشت, ایلات ترکمن های تکه را با نام (سرزمین ماورای خزر) بهخاک خود ملتضم کردند. روس ها پس از شکست 1860 ایران و نیز با گسترشحضور بریتانیا در مصر, به چنین کامیابی دست یافتند.ناصرالدین شاه برای عقد قرار داد وزیر خارجه اش موتمن الملک را به دیدار ایوان زیتووف فرستاد تا پیمانی را در تهران امضا کنند. با این پیمان ناصرالدین شاه که هیچ گاه نتوانسته بودترکمن ها را شکست دهد حکومت روسیه را بر این مناطق به رسمیت شناخت و ایران و روسیه برای نخستینبار در ناحیه ی شرق دریای خزر با یکدیگر همسایه شدند. پیمان آخال تاثیر دوگانه ای بر ایران داشت. از یک سو ایران تا حدی ازیورش های ترکمن ها رهایی می یافت, اما این امر به بهای گران از دست رفتنسرزمین هایی به دست آمد که ناصرالدین شاه ادعای سلطنت بر آنها راداشت. همچنین خط مرزی کاملا به نفع روس ها طراحی شده بود. بهگفته ی لرد کرزن "روس ها در ضمن انعقاد قرار داد مرزی ولا کوه های بلندمرتفع سرحدی را در مرز خودشان انداختند سپس سر چشمه ی رودخانه ها را نیز جز خاک روسیه ثبت کردند. که هر وقت اراده نمایند آب را از ده هایایران قطع کنند و در نتیجه محصول خراسان را تباه سازند."علاوه بر این دولت ایران تعهد کرده بود که اجازه ندهد در امتداد رودهایی کهوارد خاک روسیه می شود, روستای جدید ساخته شود یا اراضی زراعیآن مناطق گسترش یابد یا برای زمین های در حال کشت بیش از حد آب مصرف شود. پیمان آخال همچنین به ضرر ترکمن ها بود و با مصالح سنتیقوم ترکمن همخوانی نداشت. میان آنان مرز کشیده شده و در دو کشور قرارگرفته و اتحاد آنان به هم خورد. یموت های ایران که بر اساس موافقتنامه دو دولت هر سال برای چراندن گله های خود به آن سوی مرز کوچ می کردند.باید به هر دو دولت مالیات می دادند و این موضوع مقامات روسی و  ایرانی را در جمع آوری مالیات دچار مشکل کرده بود.   



تاريخ : شنبه ۱۳٩۱/۸/٢٧ | ٧:٠۱ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدمختومی | نظرات ()
  • مای بی اف | زرین باکس