ادبیات ترکمن - داستان

دولت روسیه برای تلافی شکست ژنرال لازاروف را مأمور سرکوبی ترکمنان نموده ، لازاروف در آستانه ی لشکر کشی در گذشت و فرماندهی سپاه دوباره بدست لوماکین افتاد . لوماکین بار دوم با دادن تلفات سنگینی عقب نشینی نموده ، در نوامبر 1881/ م ژنرال اسکوبلوف با قوایی معادل 11000 نفر و به قصد نابودی تام و تمام ترکمنها از قزل سو راهی آخال شد . از آنجایی که خط آهن هنوز تکمیل نشده بود حدود 20000 شتر نیز برای حمل و نقل تدارکات ستون به کار گرفت . بالاخره در اوایل ژانویه 1881 /م پس از استقرار واحد های نظامی در امتداد خطوط مواصلاتیش ، با نیروی معادل 6500 سرباز و 60 عراده توپ به گوگ تپه رسید. دژ گوگ تپه با حصاری به طول چند کیلومتر ،  . از این میان فقط حدود 10000 نفر را جنگاوران ترکمن تشکیل حدود 40000 ترکمن را در دل خود جای داده بود. می دادند ، مابقی زن و کودک و از کار افتاده بودند . ترکمنها امیدوار بودند که استحکامات گوگ تپه با دیوارهایی به ارتفاع 6 متر و ضخامتی بین 60 تا 90 سانتیمتر همانند سال گذشته در برابر تهاجم روسها تاب آورد و این تلاش آنها را نیز ناکام سازد . در این مدت یکی از ترکمنهایی نیز که به شیوه ی سنگر سازی روسها در منطقه آشنایی داشت اصلاحاتی در مواضع گوگ تپه ایجاد کرده بود .



در پی آغاز حمله همان گونه که انتظار می رفت ترکمنهای تکه به رهبری تکمه سردار مقاومت سر سختانه ای از خود نشان دادند توپخانه ی روسها استحکامات گوگ تپه را زیر آتش مداوم خود گرفت اما پس از چندی آشکار شد که این آتش بازی تأثیر چندانی بر دیوارهای ضخیم گوگ تپه ندارد و مقاومت ترکمنها کماکان بدون وقفه ادامه دارد. ژنرال اسکوبوف از آن بیم داشت که در صورت طولانی تر شدن عملیات  واحدهای کمکی ترکمن فرا رسند و خود او نیز زیر محاصره قرار گیرد . بنابراین دستور داد نقبی به زیر بخش جنوبی استحکامات گوگ تپه حفر شود تا آن را منفجر کنند. در حالی که آتش توپخانه و تلاش گروه های حمله برای دستیابی بر قلعه ادامه داشت ، خود او عملیات حفر نقب را تحت سرپرستی گرفت.


"بعدها تعدادی از افسران روسی حاضر در این عملیات چنین اظهار داشتند که اگر ترکمنها نهر آب را به سوی اردوی روسها بر می گرداندند و هم زمان نیز سوارهایی را برای حمله بدانجا اعزام می داشتند شاید این نبرد سرنوشت متفاوتی می یافت ." به هر تقدیر در حالی که نبرد ادامه داشت کار حفر نقب پیش رفت و بالاخره روسها به زیر دیوار قلعه رسیدند. حدود دو تن مواد منفجره زیر دیوار کار گذاشته شد و در حالی که آتش بسیاری از توپهای اردو بر آن بخشی از دیوار متمرکز بود منفجر گردید . روسها به سمت قلعه هجوم آوردند .با فروکش کردن گردو غبار حاصله از انفجار ملاحظه شد که شکافی به عرض 60 متر در دیوار ایجاد شده است . ترکمنها که چند صد نفرشان در همین انفجار کشته شده بودند به هیچ وجه آمادگی مقابله با این وضع را نداشتند . از سوی دیگر گروه های حمله که شب گذشته با استفاده از تاریکی شب خود را به اطراف قلعه رسانده و مخفی شده بودند نیز در این میان با نردبان به سایر قسمتهای قلعه هجوم آوردند و به درون ریختند.

مقاومت ترکمنها درهم شکست بسیاری از آنها سعی کردند از شکافی که در بخش شمال شرقی دیوار نیمه تمام قلعه ایجاد شده بود فرار کنند . قتل عام آغاز شد . سربازان روس بر هیچ کس ابقا نکردند . در خود قلعه حدود 6500 جسد شماره شد . حدود 800 نفر از زنان و کودکانی نیز که راه فرار در پیش گرفته بودند ، به دست واحدهای سواره نظام روس کشته شدند . اسکوبلوف فقط پس از سه روز دستور " ترک مخاصمه " داد. رقم رسمی تلفات روسها 228 کشته و 669 مجروح اعلام شد که قطعاً کمتر از میزان واقعی است . یک ژنرال ، دو سرهنگ و حدود چهل صاحب منصب دیگر جزو کشته شدگان بودند. خطر گسترش و شیوع بیماری چنان بود که چاره ای جز سوزاندن کلی اجساد نماند.

شخص اسکوبلوف از فتح گوگ تپه طرفی بر نسبت ، اگر چه وی پس از ناحیه حکومتی " ماوراء خزر " به عنوان بخشی از قلمرو نایب السلطنه قفقاز به فرمانداری آن تعیین شد ، ولی چند صباحی بعد ، در پی بازتاب گسترده ای که این کشتار هولناک یافت چاره ای جز احضار او به مرکز نماند . اسکوبلوف پس از چند ماه در حالی که هنوز چهل سال بیش نداشت در گذشت .

ولی این فتح و پیروزی برای امپراتوری روس مهم و کارساز گردید . در پی سقوط گوگ تپه حاکمیت نهایی آنها بر منطقه مسجل شد و دیگر از ناحیه ترکمنها با مقاومتی روبرو نشدند . حتی خود تکمه سردار هم که با گروهی از افراد و طوایف جان بدر برده اش به مرو پناهنده شده بود نیز در 1884 / م ، که مرو در پی مذاکراتی تسلیم ژنرال کوماروف شد مقاومتی نکرد . در سالهای بعد به ویژه در سالهای پر تب و تاب انقلاب 1917 رم و سقوط تزاری نیز که تقریباً کلیه ی ملل و اقوام امپراتوری سر به شورش برداشتند ، ترکمنهای این خطه بالنسبه آرام ماندند..ژنرال اسکوبلوف گفته بود : " من به این اصل اعتقاد دارم که مدت زمان صلح و آرامش با مقدار کشتاری که از دشمن می شود ، نسبت مستقیم دارد ."



ژنرال سرپرستی سایکس رئیس پلیس جنوب می نویسد :

" چند سال پس از پیروزی روسها وقتی که بر این خرابه های " گوگ تپه و اطراف آن " گذر کردم از شجاعت نومیدانه یی که ترکمنان نشان دادند و مدت بیست روز این قلعه را که دارای دیوارهای ساده ای بود در مقابل ارتش روس حفظ نمودند حیرت کردم . . . "

مرثیه ای به مناسبت سقوط گوگ تپه...

مسکین قلیچ شاعر ترکمن (1325 – 1268 ق ) که در این ایام زندگی می کرد به مناسبت کشتار روسها در گوگ تپه مرثیه ای تحت عنوان " بلا لاردان نشان " ، سروده که نگارنده قسمتهایی از مرثیه را انتخاب و با ترجمه آن در زیر آورده است :

ای خدا یا تو به قلیدیم بونه آفتدان نشان

الامان هی الامان ساقله بلا لاردان نشان

*****

اشبوگون ماتم توتیب حیوان انسان یغلاشر

گوگ لرزان اوریب یرو آسمان یغلاشر

ناله تار تیب هم بولیب لار چرخ ایوان یغلاشر

" تکه " خلقی زار و گریان کوپ مسلمان یغلاشر

ناله تار تیب هم بولیب لار چرخ ایوان یغلاشر

" تکه " خلقی زار و گریان کوپ مسلمان یغلاشر

عرصات قوپدی بوگون مؤمن لاره آخر زمان

*****

وادریغا سرنگون بولدی سوین خان ایل

گؤزی گریان باغری بریان خانه ویران ایل لارم

عاجزی مسکین قلیچ قیل توبه چندان یغلاغیل

همدمم اوستا مراد خاطر پریشان یغلاغیل

دمبدم افغان قلیب چاک و گریبان یغلاغیل

عرصات قوپدی بوگون مؤمن لره آخر زمان "

*****

ترجمه :

خدایا توبه کردم این چه آفت و نشانی است

امان هی امان ، خدایا حفظ کن از این بلا

از ماتم امروز حیوان و انسان گریه می کند

آسمان به لرزه درآمده زمین و آسمان گریه می کند

ناله ها کشیده ابرها گریه می کنند

خلق تکه زار و گریان، مسلمانان بیشماری گریه می کنند

قیامت شد امروز برای مؤمنان، آخر زمان شد.

افسوس که ایل سوین خان دربدر شد

چشمی گریان، دلی بریان، خانه ویران شد خلقم

ای مسکین قلیچ عاجز توبه کن، بسی گریه کن

همدمم اوستا مراد، با خاطری پریشان گریه کن

هر لحظه فریاد بکش با سینه ای چاک و گریبان

برای آنانکه بر این درد گرفتار آمدند گریه کن

قیامت شد برای مؤمنان آخر زمان شد
منابع و مأخذ :
تصاویر برگرفته از :arteshi.com

1 – فیروز کاظم زاده ، روس و انگلیس در ایران (1914 – 1864 ) ، ترجمه ی منوچهر امیری ، فرانکلین ، 1354 ، صفحه 49 .

2 – G.DOBSON ; RUSSIAS RAILWAY ADVAMCE

IN TO CENTRAL ASIA ; W.H .ALLEN AND CO ; LONDON ; 1890 ; P . 164 .

3 – PETER HOPKIRK ; THE GREAT GAME ;JOHN MURRAY ; 1990 ; PP . 405 – 406

4 – پرسی سایکس ، تاریخ ایران ( جلد 2 ) ، صفحه 517 .
5 – دیوان مسکین قلیچ ، چاپا طیاران – مراد دُردی قاضی ، قابوس نشریاتی ، 1361 ، صفحه 89
 
خرد شدن ترکمن ها
روس ها که اکنون تقریبا کلیه ملل قرقیز، تاجیک و ازبک را درهم کوبیده بود براى فتح کامل منطقه تنها نیاز به پیروزى قاطع به ترکمن ها داشتند. آن ها خوب مى دانستند که ترکمن ها سوار کارانى بى مانند و سرکش هستند بنابراین با عمده قواى خود در 1877 به سوى قزل آروات تاختند اما سپاه ژنرال لوماقین با تلفات سنگین مجبور به عقب نشینى شد و حمله مجدد روس ها در 1878 به گوگ تپه نیز به دلیل رشادت ترکمنان بى فایده بود.در این نبرد روس ها با توپخانه تلفات سنگینى بر سواران ترکمن وارد کردند اما پافشارى ترکمنان سبب شکست روس ها گردید.

روس ها این بار تصمیم گرفتند با توسعه شبکه راه آهن مرکزى سپاه خود را مجهز به توپ هاى بزرگ و مسلسل سنگین کنند. در ژانویه 1881 ژنرال اسکوبلوف روس با 8 هزار سرباز رزم دیده و کمک گرفتن از 52 توپ بزرگ و 11 مسلسل سنگین در گوگ تپه آماده مبارزه با ترکمن ها بود. ترکمن ها نیز در قلعه خود مصمم به نبرد تا آخرین نفس بودند.
روس ها حمله خود را با آتشبارى سنگین آغاز کردند اما ترکمن ها بدون ترس حمله اول را به مهاجمین آغاز کردند. شدت آتشبارى آ نها را مجبور به عقب نشینى کرد پس از آن روس ها با توپخانه و مین هاى بزرگ دیوار قلعه را فرو ریختند. آن گاه مسلسل هاى مخوف روسى که در آن زمان سلاحى بى بدل شناخته مى شد آتش مرگبار خود را به روى ترکمن ها باریدند و 8 هزار سرباز روس در 4 ستون حرکت خود را به داخل قلعه آغاز کردند. هزاران سرباز ترکمن ها در لابه لاى خرابه هاى قلعه جان سپردند و بدین ترتیب آخرین موضع مستحکم آسیاى مرکزى در برابر روس ها فرو ریخت.


نتیجه نبردهاى آسیایى مرکزى
«. سقوط گوگ تپه و سقوط مرو سبب شد تا تزار آقاى آسیاى مرکزى شود » : سرپرسى سایکس ژنرال و نویسنده انگلیسى مى نویسد روسیه موفق شده بود در طى سه دهه به منطقه اى وسیع نفوذ کند که زمانى کنترل کننده ى تاریخ دنیا بود. شهرهاى معروف سمرقند، بخارا، خیوه، تاشکند، اورگنج، ملل تاجیک، قرقیز، ترکمن و ازبک با تاریخ هزار ساله شان دیگر از این پس تحت فرمان تزار بودند و دیگر هیچ گاه به شکوه گذشته ى خود بازنگشتند. روس ها اکنون مرزهاى خود را به گونه اى تهدیدآمیز به سوى جنوب گسترش داده بودند. در شرق ایران به جاى اقوام محلى خانات متعدد دولتى قرارداشت که قدرت اول جهان بود. انگلستان نیز به شدت از این وضع نگران شده و اکنون روسیه را در یک قدمى هند مى دید. صحراى معروف قره قوم، رودهاى آمودریا و سیردریا، دریاچه آرال، استپ قرقیز و صحراى قزل قوم اکنون دیگر ماواى مردم محلى نبود بلکه از این پس تحت فرمان مردانى از نژاد اروپایى قرار گرفته بود که قصد داشتند براى همیشه به حکومت هاى ملوک الطوایفى و محلى در منطقه پایان دهند.

منبع : کتاب صدجنگ برتر تاریخ/نویسنده علی غفوری
/ 11 نظر / 103 بازدید
نمایش نظرات قبلی
tootfarangi-88

سلام جناب مختومی همانطوری که گفتین اهنگ بسیار زیبا وتاثیر گذاری بود واقعا" یادآن شهیدان بزرگ (پیروجوان -زن ومرد -کودک وخردسال)گرامی باد وجایشان بهشت جاویدان باشد انشاالله .به خاطر حسن انتخابتون سپاسگزارم.

بای محمد چندری

اون لارچا یئل گچسه ده آدئنگ دیری گؤک دپأم یانگلاناندا موقامئنگ آغلامادئق بارمئقان؟ تورکمن لر آر نامئس اوچوین کؤپ جانلار پیدا إدیپ دیر. اولار ظالئما باش إنگمأنی باشئ دیک یاشاپ دئرلار ، یاشارلار.

001

منی آغلاددی ساغبول دوغون جانیم چیقماز تاریخینگ یادین دان

زیبا

سلام آقای مختومی طاعات و عبادات قبول باشه خیلی خیلی جالب بود آهنگش هم عالی بود ممنون

حاج پالیز

سلام محمد آقا. داستان مقاومت دلیرانه ترکمنها و سبعیت و وحشی گری روسها در نبرد گوک دپه هیچگاه از ذهن تاریخ پاک نخواهد شد و وظیفه ی همه ی ماست که شجاعت و دلاوری شیر زنان و دلیرمردانمان را به نسل های بعدی انتقال دهیم. روح تمامی شهدای گوک دپه قرین رحمت باد. ساغ بولینگ.

مدادشکسته .

سلام جناب مختومی . طاعات و عباداتتون قبول باشه . خوشحالم که در این کسادی کار وبلاگنویسان همچنان فعال هستید . مطالب جالب و غم انگیزی بود . رشادت مردان ترکمن در نبرد گوگ تپه هیچ وقت از یاد مردم نخواهد رفت و همیشه به عنوان قهرمانان قومی مورد احترام واکرام خواهند بود . آهنگ هم بی نهایت زیبا بود . ممنون از زحمات همیشگی شما .

توماج

سلام بولسین سیز عاقل لی و بلیم لی دوغانیما...سپاسگزارم از شما بزرگوار به خاطر توجه به گذشته و فرهنگی الیمز...ساغ یاشانگ

tootfarangi-88

سلام جناب مختومی امیدوارم تواین شبهای عزیز ماراهم از دعای خیرتان بی نصیب نگذارید .مدتیه به روز نیستیدانشاالله سالم وتندرست باشید .